Laust fé og stöðug fjármögnun

Í samræmi við ákvæði 12. gr. laga um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001 með síðari breytingum, gefur Seðlabankinn annars vegar út reglur um lausafjárhlutfall o.fl. nr. 1031/2014 og hins vegar reglur um fjármögnunarhlutfall í erlendum gjaldmiðlum nr. 1032/2014.

Laust fé 

Reglur um lausafjárhlutfall o.fl. nr. 1031/2014 tóku gildi hinn 1.desember 2013 og eru gefnar út í samræmi við ákvæði 12. gr. laga um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001 með síðari breytingum, þar sem meðal annars er kveðið á um heimild Seðlabankans til að setja reglur um um lágmark eða meðaltal lauss fjár lánastofnana. Reglurnar leystu af hendi fyrri reglur um lausafjárhlutfall og eru byggðar á tilmælum um lausafjárhlutfall frá Basel-nefndinni um bankaeftirlit.

Markmið nýrra lausafjárreglna er að draga úr skaðlegum áhrifum áfalla á fjármálamarkaði sem birtast í lausafjárþrengingum einnar eða fleiri lánastofnana. Reglurnar eiga að draga úr lausafjáráhættu þeirra og fjármálakerfisins í heild með því að stuðla að því að lánastofnanir eigi ávallt nægt laust fé til að mæta fyrirsjáanlegum og hugsanlegum greiðsluskuldbindingum á tilteknu tímabili. Með nýjum reglum um laust fé lánastofnana eru einnig stigin skref í þá átt að draga úr lausafjáráhættu í erlendum gjaldmiðlum (gjaldmiðlamisræmi) sem reyndist vera einn af stærstu áhættuþáttunum í aðdraganda bankahrunsins árið 2008. Jafnframt eru gerðar meiri kröfur til gæða lausafjáreigna en áður, innlán flokkuð nánar og þeim gefið vægi með tilliti til áhættu. Auk þess sem nú er tekið meira tillit til áhættu vegna liða utan efnahags. Þá er einnig verið að útvíkka upplýsingagjöf og kröfur til samstæðu í stað einungis móðurfélags áður.

Reglurnar taka til lánastofnana, þ.e. til viðskiptabanka, sparisjóða og annarra stofnana og félaga sem heimilt er lögum samkvæmt að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar og annarra lánastofnana sem starfa samkvæmt lögum, og ber að uppfylla reglur Seðlabanka Íslands um bindiskyldu, nú reglur nr. 373/2008. Reglurnar taka til móðurfélags og samstæðu þar sem lánastofnun er móðurfélag í henni. Lánastofnunum er skylt að senda Seðlabankanum mánaðarlega skýrslu um upplýsingar sem liggja til grundvallar útreikningi á lausafjárhlutfallinu. Skýrslum um laust fé skal skilað til Seðlabankans fyrir tíunda dag hvers mánaðar vegna móðurfélags en fyrir tuttugasta dag hvers mánaðar vegna samstæðuskila og er bankanum heimilt að beita dagsektum við vanrækslu á skýrsluskilum. Lausafjárkröfur samkvæmt reglum taka til 30 daga lausafjárhlutfalls en einnig er tiltekið í reglum að reikna skuli og fylgjast með þriggja mánaða hlutfalli við mat á lausafjáráhættu, ásamt þróun þessara hlutfalla. Komi til þess að lánastofnun sé, eða fyrirsjáanlegt er að hún verði, innan næstu sex mánaða, undir lágmarki reglnanna skal hún án tafar tilkynna Seðlabankanum um það með skriflegum hætti þar sem ástæður þess eru tilgreindar með fullnægjandi hætti. Viðkomandi lánastofnun skal enn fremur leggja fram tímasetta áætlun um hvernig hún hyggst ná lágmarki lausafjárhlutfalls samkvæmt reglunum. Auk lausafjárskýrslna skal skila innstæðu- og fjármögnunaryfirliti til upplýsinga. Sjái Seðlabankinn ástæðu til skal auk þess veita allar þær upplýsingar sem Seðlabankinn telur nauðsynlegar til að geta betur metið lausafjárstöðu lánastofnunar eða framkvæmt álagspróf.

Reglur, sniðmát og leiðbeiningar

 

Stöðug fjármögnun

Reglur um fjármögnunarhlutfall í erlendum gjaldmiðlum nr. 1032/2014 tóku gildi hinn 1. desember 2014. Fjármögnunarhlutfallinu er ætlað að tryggja lágmark stöðugrar fjármögnunar í erlendum gjaldmiðlum til eins árs og takmarkar því að hve miklu leyti viðskiptabankar geta reitt sig á óstöðuga skammtímafjármögnun til þess að fjármagna langtímaútlán í erlendum gjaldmiðlum. Reglur um fjármögnunarhlutföll draga úr svokölluðu gjalddagamisræmi og að hve miklu leyti bankar reiða sig á óstöðuga skammtímafjármögnun til að fjármagna langtímaeignir sem geta verið torseljanlegar.

Tímaumbreyting milli eigna og skulda er mikilvægt framlag banka til efnahagslífsins en hún er um leið áhættusöm. Með lausafjármiðlun til bankakerfisins og sem lánveitandi til þrautavara geta seðlabankar dregið úr kerfisáhættu sem fylgir tímaumbreytingu. Geta seðlabanka til þess að veita þrautavaralán í erlendum gjaldmiðlum er hins vegar takmörkuð. Því er óæskilegt að innlendir bankar taki áhættu sem byggir á þeirri forsendu að Seðlabankinn geti lánað þeim gjaldeyri ef í harðbakkann slær. Í aðdraganda fjármálaáfallsins árið 2008 jókst tímamisvægi eigna og skulda stóru viðskiptabankanna umtalsvert. Bankarnir reiddu sig í auknum mæli á erlenda skammtímafjármögnun eins og skammtímaveðlán og söfnun erlendra innlána sem leiddi til vaxandi endurfjármögnunaráhættu í erlendum gjaldmiðlum. Reglur um stöðuga fjármögnun ættu að torvelda óæskilega þróun á borð við þá sem átti sér stað í aðdraganda fjármálaáfallsins.

Í ljósi reynslunnar telur Seðlabankinn mikilvægt að draga úr áhættu sem kann að myndast vegna óhóflegs tímamisræmis milli eigna og skulda viðskiptabanka með því að takmarka tímamisræmi í erlendum gjaldmiðlum sérstaklega. Er það sérlega brýnt í aðdraganda losunar fjármagnshafta. Fjármögnunarhlutfall sem Seðlabankinn hefur innleitt í erlendum gjaldmiðlum byggir á grunni reglna Basel-nefndarinnar um stöðuga fjármögnun (Net Stable Funding Ratio, skammstafað NSFR).

Reglur, sniðmát og leiðbeiningar