Greiðslumiðlun

Greiðslukerfi og greiðslumiðlun

Greiðslukerfi eru undirstaða í verslun og viðskiptum og gera notendanum kleift að miðla peningum. Margir reiða sig á greiðslumiðlun kerfanna, stundum ómeðvitað sem hluta af samfélagslegri þjónustu. Fyrirtækin nota kerfin vegna kaupa og sölu á vörum og þjónustu, einstaklingar nota þau við mótttöku launa og við innkaup og ríkið notar þau við móttöku skatta og vegna útborgana. Greiðslukerfin eru einnig nauðsynleg til að fjármálamarkaðir starfi eðlilega þar sem þau sjá um miðlun og uppgjör verðbréfaviðskiptanna.

Þýðingamikil greiðslukerfi

Greiðslumiðlunarferlið frá greiðslu til uppgjörs getur verið afar flókið ferli og ógagnsætt. Mörg fjármálafyrirtæki koma að greiðslumiðluninni og veita tengda fjármálaþjónustu. Peningafærslur frá ólíkum greiðslumiðlum fara mismundandi leiðir í gegnum greiðslukerfi sem saman sjá um miðlun, uppgjör og skráningu peningafærslna. Peningafærslurnar safnast þannig úr smærri kerfum yfir í stærri kerfi. Vegna mikillar veltu á millibankamarkaði þá litið á þau kerfi sem miðla fjármunum á milli fjármálastofnana sem þýðingamestu greiðslukerfin. Kjarni slíkra greiðslukerfa samanstendur af þeim fjármálastofnunum sem tengjast kerfinu (beint eða óbeint) og undirliggjandi kerfisskipulagi. Kerfisskipulagið tilgreinir:

Tæknilegt fyrirkomulag og aðferðir við að senda greiðslufyrirmæli á milli þátttakenda
Reglur og staðlar
Fyrirkomulag uppgjörsmála og trygginga
Rekstur og rekstrarumhverfi
Viðbúnaðarmál

Þýðingamikil greiðslumiðlun

Þrátt fyrir að viðskipti séu bindandi við greiðslu og afhendingu vörunnar þá getur seljandinn oft ekki ráðstafað þóknuninni fyrr en eftir að peningauppgjörið hefur átt sér stað. Þetta getur skapað óvissu fyrir seljandann og því mikilvægt að miðlunarferlið sé traust þannig að tryggt sé að þessi mikilvægi þáttur viðskiptanna standist. Starf seðlabanka miðar að því að einfalda ferlið og gera það öruggt og gagnsætt og eru greiðslukerfi því hluti af peningastjórn seðlabanka.

Á sviði greiðslukerfa og greiðslumiðlunar hafa verið stórstígar framfarir og miklar breytingar í löndunum í kringum okkur. Á Íslandi fer hlutur rafræna greiðslna sífellt vaxandi því sífellt fleiri kjósa að greiða með rafrænum hætti, s.s. millifærslum og greiðslukortum. Hér til hliðar má sjá gröf sem varpa ljósi á þróunina síðustu ár. Fyrsta myndin sýnir hvernig seðlar og mynt í umferð, tékkar og kortafærslur hafa þróast m.t.t. vergrar landsframleiðslu og sjá má hvernig hlutdeild rafrænna kortafærslna hefur vaxið á kostnað tékka. Hin síðari ár hafa komið fram nýjir rafrænir greiðslumátar sem sumir hafa vaxið mjög hratt, svo sem rafrænar millifærslur og beingreiðslur. Þessi þróun skýrist fyrst og fremst á aukinni netbankanotkun, rafrænum greiðslum á netinu og á aukinni útbreiðslu á beingreiðsluþjónustu bankanna. Mynd 3 sýnir hvernig hlutdeild tékka, korta er að þróast (TBD)